Το άρθρο βασίζεται σε επιστημονική βιβλιογραφία και έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ψυχολογική υποστήριξη.

Αίσθημα κενού: Γιατί νιώθω ένα κενό μέσα μου και πώς μπορεί να με βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;

Γιατί νιώθουμε άδειοι μέσα μας ακόμη κι όταν όλα φαίνονται καλά; Ποιες είναι οι αιτίες του αισθήματος κενού και πώς μπορούμε να ξαναβρούμε τη σύνδεση με τον εαυτό μας;

«Έχω όλα όσα θα έπρεπε να με κάνουν ευτυχισμένο, αλλά κάτι μου λείπει».

«Δεν ξέρω τι ακριβώς αισθάνομαι. Είναι σαν να μην αισθάνομαι τίποτα».

«Γεμίζω την ημέρα μου με δουλειά, υποχρεώσεις και ανθρώπους, αλλά όταν μένω μόνος μου, το κενό επιστρέφει».

Ίσως έχετε αναγνωρίσει τον εαυτό σας σε κάποια από αυτές τις φράσεις. Μπορεί εξωτερικά η ζωή σας να φαίνεται φυσιολογική, να ανταποκρίνεστε στις υποχρεώσεις σας, να έχετε μια σχέση, μια εργασία ή ανθρώπους γύρω σας, αλλά εσωτερικά να βιώνετε μια αίσθηση απουσίας, αποσύνδεσης ή έλλειψης νοήματος.

Το αίσθημα κενού είναι μια δύσκολη και συχνά μοναχική εμπειρία. Δεν είναι πάντα εύκολο να την περιγράψουμε, ακόμη και στους ανθρώπους που αγαπάμε. Μπορεί να μοιάζει με θλίψη, μοναξιά, συναισθηματικό μούδιασμα ή την αίσθηση ότι κάτι σημαντικό λείπει από τη ζωή μας, χωρίς να μπορούμε να προσδιορίσουμε τι είναι αυτό.

Και κάπου εκεί αρχίζουν τα ερωτήματα.

Γιατί νιώθω έτσι, ενώ δεν υπάρχει κάποιος προφανής λόγος; Μήπως κάτι δεν πάει καλά με εμένα; Θα μπορέσω ποτέ να αισθανθώ ξανά πραγματικά συνδεδεμένος με τη ζωή μου;

Η απάντηση είναι ότι το αίσθημα κενού δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάτι ελαττωματικό σε εσάς. Μπορεί να αποτελεί ένα σημάδι ότι κάποιες συναισθηματικές ανάγκες παραμένουν ανεκπλήρωτες, ότι έχετε απομακρυνθεί από τον εαυτό σας ή ότι περνάτε μια περίοδο κατά την οποία χρειάζεται να επαναπροσδιορίσετε όσα έχουν πραγματική σημασία για εσάς.

Η κατανόηση των αιτιών του αισθήματος κενού είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσετε να το αντιμετωπίσετε. Και, κυρίως, για να ανακαλύψετε ότι η σχέση σας με τον εαυτό σας μπορεί να αλλάξει.

Τι είναι το αίσθημα κενού και πώς εκδηλώνεται;

Το αίσθημα κενού είναι μια υποκειμενική ψυχολογική εμπειρία που μπορεί να περιλαμβάνει την αίσθηση εσωτερικής απουσίας, αποσύνδεσης από τον εαυτό, δυσκολία να βιώσει κανείς ευχαρίστηση ή την εντύπωση ότι η καθημερινότητα στερείται νοήματος.

Δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους.

Για κάποιους, μοιάζει με μια διαρκή ανικανοποίητη ανάγκη. Όσα κι αν πετυχαίνουν, όσο κι αν προσπαθούν να βελτιώσουν τη ζωή τους, η αίσθηση ότι κάτι λείπει παραμένει.

Για άλλους, εκφράζεται ως συναισθηματικό μούδιασμα. Δεν αισθάνονται απαραίτητα έντονη θλίψη, αλλά δυσκολεύονται να νιώσουν χαρά, ενθουσιασμό, ενδιαφέρον ή ουσιαστική σύνδεση με όσα συμβαίνουν γύρω τους.

Υπάρχουν, επίσης, άνθρωποι που βιώνουν έντονα τη μοναξιά ακόμη και όταν βρίσκονται μέσα σε μια σχέση ή ανάμεσα σε φίλους. Δεν τους λείπει απαραίτητα η ανθρώπινη παρουσία, αλλά η αίσθηση ότι κάποιος τους καταλαβαίνει πραγματικά.

Η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των D’Agostino et al. (2020) αναδεικνύει ότι το αίσθημα κενού είναι μια σύνθετη εμπειρία, για την οποία δεν υπάρχει ακόμη ένας ενιαίος και καθολικά αποδεκτός ορισμός. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να εξετάζουμε την προσωπική εμπειρία κάθε ανθρώπου, αντί να θεωρούμε ότι όλοι όσοι νιώθουν κενό βιώνουν το ίδιο ψυχολογικό πρόβλημα.

Ποια είναι τα συχνότερα σημάδια του αισθήματος κενού;

Το αίσθημα κενού μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από:

• Την αίσθηση ότι κάτι λείπει από τη ζωή σας, χωρίς να γνωρίζετε τι ακριβώς.
• Τη δυσκολία να νιώσετε χαρά ή ικανοποίηση ακόμη και όταν συμβαίνουν θετικά πράγματα.
• Την αίσθηση ότι λειτουργείτε μηχανικά, ακολουθώντας μια καθημερινότητα χωρίς ουσιαστική συναισθηματική συμμετοχή.
• Τη μοναξιά ακόμη και όταν βρίσκεστε με άλλους ανθρώπους.
• Τη δυσκολία να αναγνωρίσετε τις επιθυμίες, τις ανάγκες και τα συναισθήματά σας.
• Την ανάγκη να γεμίζετε συνεχώς τον χρόνο σας με εργασία, δραστηριότητες, κοινωνικές επαφές ή άλλες περισπασμούς.
• Την αίσθηση ότι δεν γνωρίζετε ποιοι είστε ή τι πραγματικά θέλετε από τη ζωή σας.

Η παρουσία ενός ή περισσότερων από αυτά τα σημάδια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια ψυχική διαταραχή. Η σημασία τους εξαρτάται από την ένταση, τη διάρκεια και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν την καθημερινότητα και τις σχέσεις σας.

Γιατί νιώθω ένα κενό μέσα μου; Οι βασικές αιτίες

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία που να εξηγεί το αίσθημα κενού σε όλους τους ανθρώπους. Συχνά, πρόκειται για την αλληλεπίδραση διαφορετικών παραγόντων: των πρώιμων εμπειριών μας, των σχέσεών μας, των συναισθηματικών μας αναγκών, των τρόπων με τους οποίους διαχειριζόμαστε τα δύσκολα συναισθήματα και των αλλαγών που βιώνουμε στη ζωή μας.

Η διερεύνηση αυτών των παραγόντων δεν αποσκοπεί στο να αναζητήσουμε έναν ένοχο, αλλά στο να κατανοήσουμε καλύτερα τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από τη δική μας εμπειρία.

1. Συναισθηματικές ανάγκες που δεν έχουν αναγνωριστεί

Κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη να αισθάνεται ότι τον καταλαβαίνουν, ότι μπορεί να εκφραστεί χωρίς να φοβάται την απόρριψη και ότι η παρουσία του έχει αξία.

Όταν οι ανάγκες αυτές παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα ανεκπλήρωτες, μπορεί να αναπτυχθεί η αίσθηση ότι κάτι ουσιαστικό απουσιάζει από τη ζωή μας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που νιώθει κενό έχει βιώσει συναισθηματική παραμέληση. Σημαίνει, όμως, ότι αξίζει να εξετάσουμε αν υπάρχουν ανάγκες που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε, να εκφράσουμε ή να καλύψουμε.

Για παράδειγμα, μπορεί να έχετε μάθει να είστε πάντα διαθέσιμοι για τους άλλους, να φροντίζετε τις ανάγκες τους και να ανταποκρίνεστε στις προσδοκίες τους, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για τις δικές σας επιθυμίες.

Με τον καιρό, ίσως δυσκολεύεστε ακόμη και να απαντήσετε σε μια απλή ερώτηση: «Εγώ τι χρειάζομαι πραγματικά;».

Η απομάκρυνση από τις προσωπικές μας ανάγκες μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε ότι ζούμε μια ζωή που λειτουργεί εξωτερικά, αλλά δεν μας εκφράζει εσωτερικά.

2. Δυσκολίες στις σχέσεις και αίσθηση συναισθηματικής αποσύνδεσης

Μπορούμε να έχουμε ανθρώπους γύρω μας και ταυτόχρονα να αισθανόμαστε μόνοι.

Αυτό συμβαίνει όταν οι σχέσεις μας δεν προσφέρουν την αίσθηση συναισθηματικής εγγύτητας που έχουμε ανάγκη ή όταν δυσκολευόμαστε να δείξουμε στους άλλους τον πραγματικό μας εαυτό.

Ίσως φοβάστε ότι, αν εκφράσετε τις ευαισθησίες σας, θα απορριφθείτε. Ίσως έχετε συνηθίσει να δείχνετε ότι όλα είναι καλά, ακόμη κι όταν μέσα σας δυσκολεύεστε.

Μπορεί, επίσης, να βρίσκεστε σε μια σχέση στην οποία υπάρχει καθημερινή επικοινωνία, αλλά λείπει η ουσιαστική συναισθηματική επαφή.

Η συστηματική ανασκόπηση των Miller et al. (2020), η οποία εξέτασε 99 μελέτες σχετικές με το χρόνιο αίσθημα κενού και συναφείς εμπειρίες, ανέδειξε ως σημαντικό θέμα την αποσύνδεση τόσο από τον εαυτό όσο και από τους άλλους. Η ανασκόπηση επικεντρώνεται κυρίως στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας, επομένως τα ευρήματά της δεν πρέπει να γενικεύονται αυτομάτως σε όλους όσοι βιώνουν κενό.

Η συναισθηματική σύνδεση δεν αφορά μόνο το να υπάρχουν άνθρωποι στη ζωή μας. Αφορά και το κατά πόσο μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας μαζί τους.

3. Η συνήθεια να ανταποκρινόμαστε στις προσδοκίες των άλλων

«Πρέπει να είμαι δυνατός».

«Δεν πρέπει να απογοητεύσω κανέναν».

«Πρέπει να πετύχω περισσότερα».

«Πρέπει να είμαι πάντα χρήσιμος».

Όταν η ζωή μας οργανώνεται κυρίως γύρω από το τι περιμένουν οι άλλοι από εμάς, μπορεί σταδιακά να χάσουμε την επαφή με το τι θέλουμε εμείς.

Ενδέχεται να επιλέγουμε μια επαγγελματική πορεία επειδή θεωρείται επιτυχημένη, να διατηρούμε σχέσεις επειδή φοβόμαστε την απογοήτευση των άλλων ή να αποφεύγουμε να εκφράσουμε διαφωνίες για να μη δημιουργήσουμε εντάσεις.

Στην πορεία, μπορεί να πετύχουμε πολλούς από τους στόχους μας χωρίς να αισθανόμαστε ότι μας αντιπροσωπεύουν.

Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να σταματήσουμε να ενδιαφερόμαστε για τους άλλους. Είναι αν έχουμε αφήσει αρκετό χώρο για να αναγνωρίσουμε τις δικές μας αξίες, ανάγκες και επιλογές.

Η αυτογνωσία μπορεί να μας βοηθήσει να ξεχωρίσουμε τη ζωή που πραγματικά επιθυμούμε από τη ζωή που θεωρούμε ότι οφείλουμε να ζούμε.

4. Δυσκολία αναγνώρισης και έκφρασης των συναισθημάτων

Ορισμένοι άνθρωποι έχουν μάθει να συνεχίζουν τη ζωή τους ανεξάρτητα από το πώς αισθάνονται.

Όταν στενοχωριούνται, απασχολούνται με κάτι άλλο. Όταν θυμώνουν, καταπιέζουν τον θυμό τους. Όταν απογοητεύονται, λένε στον εαυτό τους ότι δεν πρέπει να επηρεάζονται.

Αυτές οι αντιδράσεις μπορεί να έχουν αναπτυχθεί ως τρόποι προσαρμογής σε δύσκολες συνθήκες. Ωστόσο, όταν η απομάκρυνση από τα συναισθήματα γίνεται ο βασικός τρόπος αντιμετώπισης των δυσκολιών, μπορεί να δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε τι πραγματικά μας συμβαίνει.

Η έρευνα των Berking et al. (2009), σε άτομα που λάμβαναν θεραπεία για οριακή διαταραχή προσωπικότητας, έδειξε ότι η βιωματική αποφυγή συνδεόταν με μεγαλύτερη βαρύτητα καταθλιπτικών συμπτωμάτων και μικρότερη μεταγενέστερη βελτίωση της κατάθλιψης. Το εύρημα αφορά συγκεκριμένο κλινικό πληθυσμό και δεν αποδεικνύει ότι η συναισθηματική αποφυγή προκαλεί από μόνη της το αίσθημα κενού.

Παρόλα αυτά, μας υπενθυμίζει κάτι σημαντικό: η αποφυγή των δύσκολων συναισθημάτων δεν σημαίνει πάντα ότι τα έχουμε ξεπεράσει.

Μερικές φορές, η ανακούφιση δεν έρχεται όταν προσπαθούμε να μην αισθανόμαστε, αλλά όταν μαθαίνουμε να κατανοούμε όσα αισθανόμαστε με μεγαλύτερη ασφάλεια και αποδοχή.

5. Απώλειες, αλλαγές και περίοδοι μετάβασης

Ένας χωρισμός, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, η αλλαγή εργασίας, η αποχώρηση των παιδιών από το σπίτι ή η ολοκλήρωση ενός σημαντικού στόχου μπορούν να αφήσουν πίσω τους μια αίσθηση κενού.

Ακόμη και οι αλλαγές που επιλέγουμε μπορεί να συνοδεύονται από αβεβαιότητα και θλίψη.

Όταν τελειώνει μια σχέση, για παράδειγμα, δεν χάνουμε μόνο τον άλλον άνθρωπο. Μπορεί να χάνουμε και τις συνήθειες, τα σχέδια, τις προσδοκίες και την εικόνα του μέλλοντος που είχαμε δημιουργήσει.

Αντίστοιχα, όταν ολοκληρώνεται ένας μακροχρόνιος στόχος, μπορεί να αναρωτηθούμε: «Και τώρα τι;».

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το αίσθημα κενού μπορεί να συνδέεται με μια διαδικασία προσαρμογής και επαναπροσδιορισμού.

Δεν χρειάζεται να βιαστούμε να καλύψουμε αμέσως το κενό με έναν νέο στόχο ή μια νέα σχέση. Μερικές φορές χρειάζεται πρώτα να δώσουμε χώρο σε όσα τελείωσαν, ώστε να μπορέσουμε να ανακαλύψουμε τι θέλουμε να ακολουθήσει.

6. Έλλειψη νοήματος και απομάκρυνση από όσα έχουν αξία για εμάς

Μπορεί να έχουμε μια καθημερινότητα γεμάτη δραστηριότητες και ταυτόχρονα να αναρωτιόμαστε ποιο είναι το νόημα όλων αυτών.

Όταν η ζωή μας περιορίζεται στην εκπλήρωση υποχρεώσεων, στην επίτευξη στόχων ή στην επανάληψη συνηθειών που δεν μας εκφράζουν πια, μπορεί να χάσουμε την αίσθηση ότι η καθημερινότητά μας συνδέεται με κάτι προσωπικά σημαντικό.

Το νόημα δεν είναι απαραίτητα ένας μεγάλος σκοπός που πρέπει να ανακαλύψουμε. Μπορεί να βρίσκεται στις σχέσεις που καλλιεργούμε, στη δημιουργικότητα, στη φροντίδα, στη μάθηση, στη συνεισφορά ή στις μικρές εμπειρίες που μας κάνουν να αισθανόμαστε ζωντανοί.

Η αναζήτηση νοήματος δεν απαιτεί να αλλάξουμε ολόκληρη τη ζωή μας. Μπορεί να ξεκινήσει με μικρές ερωτήσεις: «Τι έχει πραγματική αξία για εμένα;», «Πότε αισθάνομαι περισσότερο ο εαυτός μου;», «Τι θα ήθελα να υπάρχει περισσότερο στη ζωή μου;».

7. Όταν το αίσθημα κενού συνδέεται με την κατάθλιψη ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες

Το αίσθημα κενού μπορεί να εμφανίζεται μαζί με καταθλιπτική διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος, έντονη μοναξιά, συναισθηματική αποσύνδεση ή δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Η χρόνια αίσθηση κενού έχει μελετηθεί ιδιαίτερα σε σχέση με την οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Οι Elsner et al. (2018) επισημαίνουν την κλινική σημασία της, ενώ οι Miller et al. (2020) αναφέρουν συσχετίσεις με αυτοτραυματισμό, αυτοκτονικότητα και δυσκολίες στην κοινωνική και επαγγελματική λειτουργικότητα σε αυτό το πλαίσιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος νιώθει κενό έχει οριακή διαταραχή προσωπικότητας ή κατάθλιψη.

Το αίσθημα κενού δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση. Αν επιμένει, εντείνεται ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά σας, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί συνολικά από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η κατανόηση του τι συμβαίνει δεν έχει στόχο να σας τοποθετήσει σε μια διαγνωστική κατηγορία, αλλά να βοηθήσει στην επιλογή της κατάλληλης υποστήριξης.

Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω το αίσθημα κενού;

Όταν νιώθουμε ένα κενό μέσα μας, είναι φυσικό να αναζητούμε κάτι που θα μας ανακουφίσει γρήγορα.

Μπορεί να προσπαθούμε να γεμίσουμε τον χρόνο μας με περισσότερη εργασία, να αναζητούμε διαρκώς νέες εμπειρίες, να επιδιώκουμε επιβεβαίωση από τους άλλους ή να αποφεύγουμε τις στιγμές που μένουμε μόνοι με τις σκέψεις μας.

Ορισμένες από αυτές τις δραστηριότητες μπορούν να προσφέρουν ευχαρίστηση και ανακούφιση. Ωστόσο, όταν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για να αποφεύγουμε όσα αισθανόμαστε, ενδέχεται να μην αντιμετωπίζουν τις βαθύτερες δυσκολίες.

Η αντιμετώπιση του αισθήματος κενού δεν σημαίνει ότι πρέπει να γεμίσουμε κάθε στιγμή της ζωής μας. Σημαίνει να αρχίσουμε να κατανοούμε τι μας λείπει, τι μας δυσκολεύει και τι θα μπορούσε να μας βοηθήσει να αισθανόμαστε περισσότερο συνδεδεμένοι με τον εαυτό μας και τη ζωή μας.

1. Αναγνωρίστε το συναίσθημα χωρίς να κρίνετε τον εαυτό σας

Το πρώτο βήμα είναι να επιτρέψετε στον εαυτό σας να αναγνωρίσει αυτό που βιώνει.

Αντί να σκέφτεστε «Δεν έχω λόγο να νιώθω έτσι» ή «Θα έπρεπε να είμαι ευτυχισμένος», δοκιμάστε να αναρωτηθείτε:

• Πότε εμφανίζεται πιο έντονα το αίσθημα κενού;
• Τι συμβαίνει στη ζωή μου όταν το παρατηρώ;
• Υπάρχουν στιγμές που υποχωρεί, έστω και λίγο;
• Τι αισθάνομαι ότι μου λείπει;
• Τι έχω ανάγκη και δυσκολεύομαι να ζητήσω;

Δεν χρειάζεται να έχετε αμέσως απαντήσεις.

Στόχος δεν είναι να αναλύετε διαρκώς κάθε συναίσθημα, αλλά να αρχίσετε να αντιμετωπίζετε την εσωτερική σας εμπειρία με περιέργεια και κατανόηση αντί με κριτική.

2. Δώστε χώρο στα συναισθήματά σας

Μερικές φορές, πίσω από το αίσθημα κενού υπάρχουν συναισθήματα που δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε: θλίψη, θυμός, απογοήτευση, φόβος, μοναξιά ή ακόμη και πένθος για κάτι που δεν πραγματοποιήθηκε.

Μπορείτε να ξεκινήσετε με μια απλή άσκηση.

Αφιερώστε λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα και αναρωτηθείτε:

«Αν το κενό που νιώθω μπορούσε να εκφραστεί με λόγια, τι θα μου έλεγε;».

Μην προσπαθήσετε να δώσετε τη σωστή απάντηση. Παρατηρήστε τι έρχεται στην επιφάνεια, χωρίς να πιέζετε τον εαυτό σας να αισθανθεί κάτι συγκεκριμένο.

Αν αυτή η διαδικασία σας προκαλεί έντονη δυσφορία, μπορείτε να τη διακόψετε και να αναζητήσετε υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

3. Επανασυνδεθείτε με τις προσωπικές σας ανάγκες

Πότε ήταν η τελευταία φορά που κάνατε κάτι επειδή το θέλατε πραγματικά και όχι επειδή αισθανόσασταν ότι έπρεπε;

Όταν έχουμε συνηθίσει να ανταποκρινόμαστε στις προσδοκίες των άλλων, μπορεί να δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τις δικές μας επιθυμίες.

Δοκιμάστε να δώσετε λίγο περισσότερο χώρο σε μικρές προσωπικές επιλογές:

• Να πείτε «όχι» σε κάτι που σας εξαντλεί.
• Να ζητήσετε βοήθεια όταν τη χρειάζεστε.
• Να αφιερώσετε χρόνο σε μια δραστηριότητα που σας ευχαριστεί.
• Να εκφράσετε μια ανάγκη χωρίς να απολογείστε γι’ αυτήν.
• Να αναρωτηθείτε ποιες επιλογές κάνετε από επιθυμία και ποιες κυρίως από φόβο ή υποχρέωση.

Η επανασύνδεση με τον εαυτό μας δεν είναι μια στιγμιαία ανακάλυψη. Είναι μια διαδικασία κατά την οποία μαθαίνουμε σταδιακά να ακούμε, να αναγνωρίζουμε και να σεβόμαστε όσα έχουν σημασία για εμάς.

4. Καλλιεργήστε ουσιαστικές σχέσεις

Η ανθρώπινη σύνδεση δεν μετριέται από τον αριθμό των ανθρώπων που υπάρχουν στη ζωή μας, αλλά και από την ποιότητα της επαφής που μπορούμε να έχουμε μαζί τους.

Προσπαθήστε να δημιουργείτε ευκαιρίες για πιο ουσιαστικές συζητήσεις. Μοιραστείτε κάτι που σας απασχολεί με έναν άνθρωπο που εμπιστεύεστε. Εκφράστε πώς αισθάνεστε αντί να απαντάτε αυτόματα «όλα καλά».

Αν δυσκολεύεστε να ανοιχτείτε, ξεκινήστε σταδιακά. Δεν χρειάζεται να μοιραστείτε τα πάντα ούτε να εκτεθείτε σε ανθρώπους που δεν σας κάνουν να αισθάνεστε ασφαλείς.

Η ουσιαστική σύνδεση προϋποθέτει χώρο για ειλικρίνεια, αμοιβαιότητα και σεβασμό.

5. Εντάξτε μικρές δραστηριότητες που σας συνδέουν με τη ζωή

Όταν βιώνουμε ένα αίσθημα κενού, μπορεί να χάσουμε το ενδιαφέρον μας ακόμη και για δραστηριότητες που παλαιότερα μας ευχαριστούσαν.

Αν περιμένουμε πρώτα να νιώσουμε διάθεση για να δραστηριοποιηθούμε, υπάρχει περίπτωση να παραμένουμε αδρανείς για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Μπορεί να βοηθήσει η σταδιακή επανένταξη μικρών δραστηριοτήτων στην καθημερινότητα: ένας περίπατος, η επαφή με τη φύση, η δημιουργική απασχόληση, η σωματική κίνηση, μια συνάντηση με έναν φίλο ή η επιστροφή σε κάτι που κάποτε είχε σημασία για εμάς.

Δεν χρειάζεται να πιέσετε τον εαυτό σας να αισθανθεί χαρά αμέσως.

Ο στόχος είναι να δημιουργήσετε ευκαιρίες για επαφή, ενδιαφέρον και συμμετοχή στη ζωή, ακόμη κι όταν τα θετικά συναισθήματα δεν εμφανίζονται αμέσως.

Αν η απώλεια ενδιαφέροντος, η εξάντληση ή η θλίψη επιμένουν, είναι σημαντικό να αναζητήσετε επαγγελματική αξιολόγηση.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία στην αντιμετώπιση του αισθήματος κενού;

Ίσως έχετε προσπαθήσει να αντιμετωπίσετε το αίσθημα κενού μόνοι σας.

Ίσως έχετε διαβάσει συμβουλές, έχετε δοκιμάσει να αλλάξετε συνήθειες ή έχετε γεμίσει την καθημερινότητά σας με δραστηριότητες, αλλά η αίσθηση ότι κάτι λείπει εξακολουθεί να επιστρέφει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτύχατε να βοηθήσετε τον εαυτό σας.

Μπορεί να σημαίνει ότι χρειάζεστε έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης, ο οποίος δεν θα περιορίζεται μόνο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, αλλά θα σας βοηθήσει να κατανοήσετε βαθύτερα την προσωπική σας εμπειρία.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να διερευνήσετε τι σημαίνει το αίσθημα κενού στη δική σας ζωή, πότε εμφανίζεται και ποιες εμπειρίες ή συνήθειες ενδέχεται να το συντηρούν.

Η έρευνα για τις ψυχοθεραπείες σε άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας δείχνει ότι διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις μπορούν να βελτιώσουν τη συνολική συμπτωματολογία και τη λειτουργικότητα, αν και δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι μία συγκεκριμένη προσέγγιση υπερέχει σταθερά έναντι όλων των άλλων (Crotty et al., 2024). Τα ευρήματα αυτά αφορούν τη θεραπεία της συγκεκριμένης διαταραχής και όχι αποκλειστικά το αίσθημα κενού στον γενικό πληθυσμό.

Επομένως, η θεραπευτική προσέγγιση χρειάζεται να επιλέγεται με βάση τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τους στόχους του κάθε ανθρώπου.

1. Να κατανοήσετε τι βρίσκεται πίσω από το αίσθημα κενού

Στις συνεδρίες μπορείτε να διερευνήσετε πότε ξεκίνησε αυτή η εμπειρία, ποιες καταστάσεις την εντείνουν και τι μπορεί να σημαίνει για εσάς.

Ίσως ανακαλύψετε ότι δυσκολεύεστε να εκφράσετε τις ανάγκες σας. Ίσως διαπιστώσετε ότι φοβάστε την απόρριψη, ότι αισθάνεστε πως πρέπει πάντα να είστε δυνατοί ή ότι έχετε απομακρυνθεί από όσα σας δίνουν νόημα.

Δεν υπάρχουν προκαθορισμένες απαντήσεις που ισχύουν για όλους.

Η θεραπευτική διερεύνηση βοηθά να κατανοήσετε τη δική σας ιστορία, χωρίς να θεωρείτε ότι κάθε δυσκολία πρέπει να εξηγείται αποκλειστικά από το παρελθόν ή από μία συγκεκριμένη εμπειρία.

2. Να αναγνωρίσετε και να διαχειρίζεστε καλύτερα τα συναισθήματά σας

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να αναγνωρίζετε τι αισθάνεστε, να κατανοείτε τι πυροδοτεί τις αντιδράσεις σας και να αναπτύσσετε πιο λειτουργικούς τρόπους διαχείρισης των δύσκολων συναισθημάτων.

Αν έχετε μάθει να αποφεύγετε τη θλίψη, τον θυμό ή τον φόβο, μπορείτε σταδιακά να εξασκηθείτε στο να τα αναγνωρίζετε χωρίς να κατακλύζεστε από αυτά.

Αν δυσκολεύεστε να περιγράψετε την εσωτερική σας εμπειρία, η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να σας βοηθήσει να βρείτε λέξεις για όσα μέχρι τώρα έμοιαζαν ασαφή ή απροσδιόριστα.

Η αλλαγή δεν σημαίνει ότι θα σταματήσετε να βιώνετε δύσκολα συναισθήματα. Σημαίνει ότι μπορείτε να αποκτήσετε μεγαλύτερη κατανόηση και ευελιξία στον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζετε.

3. Να βελτιώσετε τη σχέση με τον εαυτό σας

Το αίσθημα κενού μπορεί να συνοδεύεται από την αίσθηση ότι δεν γνωρίζετε ποιοι είστε ή τι θέλετε πραγματικά.

Μέσα από την ψυχοθεραπεία μπορείτε να διερευνήσετε τις αξίες, τις επιθυμίες και τις προσωπικές σας προτεραιότητες.

Μπορείτε, επίσης, να εξετάσετε τις πεποιθήσεις που έχετε αναπτύξει για τον εαυτό σας.

Για παράδειγμα:

«Πρέπει να είμαι χρήσιμος για να αξίζω».

«Αν απογοητεύσω τους άλλους, θα με απορρίψουν».

«Δεν πρέπει να χρειάζομαι κανέναν».

Όταν τέτοιες πεποιθήσεις επηρεάζουν τις επιλογές μας, μπορεί να δυσκολευόμαστε να δημιουργήσουμε μια ζωή που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές μας ανάγκες.

Η θεραπευτική διαδικασία μπορεί να σας βοηθήσει να εξετάσετε αυτές τις πεποιθήσεις και να αναπτύξετε μια πιο ευέλικτη, ρεαλιστική και υποστηρικτική σχέση με τον εαυτό σας.

4. Να δημιουργήσετε πιο ουσιαστικές σχέσεις

Οι σχέσεις μας επηρεάζουν σημαντικά την ψυχική μας ευεξία.

Αν φοβάστε την απόρριψη, ίσως δυσκολεύεστε να εκφράσετε τις ανάγκες σας. Αν έχετε μάθει να αποφεύγετε τις συγκρούσεις, μπορεί να υποχωρείτε ακόμη κι όταν κάτι σας πληγώνει. Αν αισθάνεστε ότι πρέπει να είστε πάντα δυνατοί, ενδέχεται να μην επιτρέπετε στους άλλους να σας γνωρίσουν πραγματικά.

Στην ψυχοθεραπεία μπορείτε να αναγνωρίσετε αυτά τα μοτίβα και να εξασκηθείτε σε διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας, έκφρασης και οριοθέτησης.

Η βελτίωση των σχέσεων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από εσάς. Ωστόσο, μπορείτε να αποκτήσετε μεγαλύτερη επίγνωση των επιλογών σας και να μάθετε να δημιουργείτε χώρο για περισσότερη ειλικρίνεια, αμοιβαιότητα και συναισθηματική εγγύτητα.

5. Να ανακαλύψετε ξανά τι δίνει νόημα στη ζωή σας

Η ψυχοθεραπεία δεν αφορά μόνο όσα μας δυσκολεύουν. Μπορεί να αφορά και όσα θέλουμε να δημιουργήσουμε.

Τι έχει αξία για εσάς; Ποιες σχέσεις θέλετε να καλλιεργήσετε; Τι θα θέλατε να αλλάξει στην καθημερινότητά σας; Ποιες επιλογές θα σας έφερναν πιο κοντά στον άνθρωπο που επιθυμείτε να είστε;

Μέσα από αυτές τις ερωτήσεις μπορείτε να αρχίσετε να διαμορφώνετε μια ζωή που να ανταποκρίνεται περισσότερο στις προσωπικές σας αξίες.

Δεν χρειάζεται να βρείτε αμέσως έναν μεγάλο σκοπό. Μερικές φορές, το νόημα αναδύεται μέσα από μικρές, σταθερές επιλογές που μας φέρνουν πιο κοντά σε όσα θεωρούμε σημαντικά.

Η θεραπευτική αλλαγή δεν είναι πάντα γραμμική. Μπορεί να υπάρχουν περίοδοι μεγαλύτερης ευκολίας και άλλες κατά τις οποίες οι παλιές δυσκολίες επιστρέφουν. Αυτό δεν ακυρώνει την πρόοδο που έχει προηγηθεί.

Σημασία έχει να αναπτύσσετε σταδιακά μεγαλύτερη κατανόηση, αυτονομία και δυνατότητα να ανταποκρίνεστε στις ανάγκες σας.

Πότε είναι σημαντικό να ζητήσετε βοήθεια;

Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι να φτάσετε στα όριά σας για να απευθυνθείτε σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η αναζήτηση υποστήριξης μπορεί να είναι χρήσιμη όταν:

• Το αίσθημα κενού επιμένει ή επιστρέφει συχνά.
• Δυσκολεύεστε να νιώσετε ευχαρίστηση ή ενδιαφέρον για πράγματα που παλαιότερα σας άρεσαν.
• Αισθάνεστε αποσυνδεδεμένοι από τον εαυτό σας ή από τους ανθρώπους γύρω σας.
• Η καθημερινότητά σας μοιάζει να στερείται νοήματος.
• Οι σχέσεις σας επηρεάζονται από επαναλαμβανόμενα μοτίβα απομάκρυνσης, φόβου ή δυσκολίας στην επικοινωνία.
• Νιώθετε ότι προσπαθείτε διαρκώς να καλύψετε το κενό, χωρίς να καταφέρνετε να ανακουφιστείτε ουσιαστικά.

Αν το αίσθημα κενού συνοδεύεται από έντονη απελπισία, σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, είναι σημαντικό να αναζητήσετε άμεσα επαγγελματική βοήθεια. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, απευθυνθείτε στις υπηρεσίες επείγουσας βοήθειας.

Η αναζήτηση υποστήριξης δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Είναι ένας τρόπος να φροντίσετε τον εαυτό σας και να αντιμετωπίσετε τις δυσκολίες σας με περισσότερα διαθέσιμα μέσα.

Γιατί νιώθω κενός ενώ έχω μια καλή ζωή;

Το αίσθημα κενού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις εξωτερικές συνθήκες. Μπορεί να συνδέεται με ανεκπλήρωτες συναισθηματικές ανάγκες, δυσκολίες στις σχέσεις, απομάκρυνση από τις προσωπικές σας αξίες ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες. Το ότι η ζωή σας φαίνεται καλή εξωτερικά δεν ακυρώνει την εσωτερική σας εμπειρία.

Το αίσθημα κενού σημαίνει ότι έχω κατάθλιψη;

Όχι απαραίτητα. Το αίσθημα κενού μπορεί να εμφανίζεται σε διαφορετικές καταστάσεις και δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση. Αν συνοδεύεται από επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, αλλαγές στον ύπνο ή στην όρεξη, έντονη κόπωση ή δυσκολία στη λειτουργικότητα, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Πώς μπορώ να σταματήσω να νιώθω ένα κενό μέσα μου;

Δεν υπάρχει μία λύση που να λειτουργεί για όλους. Η αναγνώριση των συναισθημάτων, η φροντίδα των προσωπικών αναγκών, η καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων και η επανασύνδεση με όσα έχουν νόημα για εσάς μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα βήματα. Όταν το αίσθημα επιμένει, η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση των παραγόντων που το συντηρούν.

Μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία στο χρόνιο αίσθημα κενού;

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των συναισθημάτων, στη βελτίωση της αυτογνωσίας, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων συναισθηματικής διαχείρισης και στην ενίσχυση των διαπροσωπικών σχέσεων. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου και από τους παράγοντες που συνδέονται με τη δυσκολία του. Δεν μπορεί να εγγυηθεί την πλήρη εξάλειψη του αισθήματος κενού, αλλά μπορεί να προσφέρει ουσιαστική υποστήριξη στην προσπάθεια βελτίωσης.

Είναι φυσιολογικό να νιώθω κενός όταν μένω μόνος μου;

Η ανάγκη για ανθρώπινη σύνδεση είναι φυσιολογική και πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται σε περιόδους μοναξιάς. Ωστόσο, αν η μοναχικότητα συνοδεύεται σταθερά από έντονη δυσφορία ή την αίσθηση ότι δεν μπορείτε να συνδεθείτε με τον εαυτό σας, αξίζει να διερευνήσετε τι συμβαίνει και τι θα μπορούσε να σας βοηθήσει.

Το αίσθημα κενού μπορεί να γίνει η αρχή μιας διαφορετικής σχέσης με τον εαυτό σας

Το να αισθάνεστε ένα κενό μέσα σας μπορεί να είναι επώδυνο, ιδιαίτερα όταν δεν μπορείτε να εξηγήσετε από πού προέρχεται ή τι θα σας βοηθούσε να το αντιμετωπίσετε.

Ίσως έχετε προσπαθήσει να το αγνοήσετε. Ίσως έχετε αναζητήσει τρόπους να γεμίσετε τον χρόνο σας, να αλλάξετε τις συνθήκες της ζωής σας ή να πείσετε τον εαυτό σας ότι δεν υπάρχει λόγος να αισθάνεστε έτσι.

Όμως δεν χρειάζεται να ακυρώνετε την εμπειρία σας επειδή δεν μπορείτε ακόμη να την εξηγήσετε.

Το αίσθημα κενού μπορεί να αποτελέσει μια αφορμή να σταματήσετε για λίγο και να αναρωτηθείτε τι συμβαίνει μέσα σας, ποιες ανάγκες έχουν μείνει στο περιθώριο και τι θα θέλατε να αλλάξει στη ζωή σας.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σας προσφέρει τον χώρο και την υποστήριξη για να διερευνήσετε αυτά τα ερωτήματα, να κατανοήσετε καλύτερα τον εαυτό σας και να αναπτύξετε νέους τρόπους σύνδεσης με τα συναισθήματα, τις ανάγκες και τους ανθρώπους σας.

Δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις πριν ξεκινήσετε αυτή τη διαδικασία. Ούτε χρειάζεται να γνωρίζετε ακριβώς τι σας λείπει για να ζητήσετε βοήθεια.

Μερικές φορές, το πρώτο βήμα δεν είναι να βρούμε αμέσως τι θα γεμίσει το κενό, αλλά να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε τι προσπαθεί να μας πει.

Και μέσα από αυτή την κατανόηση, μπορεί να δημιουργηθεί σταδιακά χώρος για περισσότερη σύνδεση, αυτογνωσία και ουσιαστική ικανοποίηση από τη ζωή.

Γιατί η σχέση με τον εαυτό μας μπορεί να αλλάξει. Και η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από τη στιγμή που αποφασίζουμε να ακούσουμε όσα μέχρι τώρα δυσκολευόμασταν να εκφράσουμε.

---

Βιβλιογραφία

Berking, M., Neacsiu, A., Comtois, K. A., & Linehan, M. M. (2009). The impact of experiential avoidance on the reduction of depression in treatment for borderline personality disorder. Behaviour Research and Therapy, 47(8), 663–670. https://doi.org/10.1016/j.brat.2009.04.011

Crotty, K., Viswanathan, M., Kennedy, S., Edlund, M. J., Ali, R., Siddiqui, M., Wines, R., Ratajczak, P., & Gartlehner, G. (2024). Psychotherapies for the treatment of borderline personality disorder: A systematic review. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 92(5), 275–295. https://doi.org/10.1037/ccp0000833

D’Agostino, A., Pepi, R., Rossi Monti, M., & Starcevic, V. (2020). The feeling of emptiness: A review of a complex subjective experience. Harvard Review of Psychiatry, 28(5), 287–295. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000269

Elsner, D., Broadbear, J. H., & Rao, S. (2018). What is the clinical significance of chronic emptiness in borderline personality disorder? Australasian Psychiatry, 26(1), 88–91. https://doi.org/10.1177/1039856217734674

Miller, C. E., Townsend, M. L., Day, N. J. S., & Grenyer, B. F. S. (2020). Measuring the shadows: A systematic review of chronic emptiness in borderline personality disorder. PLOS ONE, 15(7), Article e0233970. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0233970

Συχνές ερωτήσεις για το αίσθημα κενού

al health at work. https://www.who.int/publications/i/item/9789240053052

Δεν χρειάζεται να συνεχίσεις να νιώθεις αυτό το κενό μόνος σου

Αν αισθάνεσαι ότι κάτι λείπει από μέσα σου, ότι δυσκολεύεσαι να συνδεθείς με τον εαυτό σου ή ότι, ακόμη κι όταν όλα φαίνονται καλά στη ζωή σου, εσύ εξακολουθείς να νιώθεις ένα ανεξήγητο κενό, θέλω να θυμάσαι ότι δεν χρειάζεται να παραμείνεις εγκλωβισμένος σε αυτή την κατάσταση.

Το αίσθημα κενού δεν καθορίζει ποιος είσαι, ούτε σημαίνει ότι δεν μπορείς να νιώσεις ξανά ουσιαστική χαρά, σύνδεση και πληρότητα. Μέσα από την ψυχοθεραπεία, μπορείς να αρχίσεις να κατανοείς βαθύτερα όσα βιώνεις, να αναγνωρίζεις τις συναισθηματικές σου ανάγκες και να αναπτύσσεις μια πιο ουσιαστική σχέση με τον εαυτό σου.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις από πριν τι σου συμβαίνει ή από πού να ξεκινήσεις. Αρκεί να κάνεις το πρώτο βήμα.

Αν νιώθεις ότι ήρθε η στιγμή να φροντίσεις τον εαυτό σου και να αναζητήσεις υποστήριξη, θα χαρώ να σε συνοδεύσω σε αυτή τη διαδρομή αυτογνωσίας και προσωπικής αλλαγής.

Κλείσε το ραντεβού σου εδώ και κάνε το πρώτο βήμα προς μια ζωή με περισσότερη σύνδεση, συναισθηματική ισορροπία και ουσιαστική επαφή με τον εαυτό σου.